يك واحد است زيرا از يك واحد است و بىشك از علت واحد معلول كثيرى توليد نمىشود . « 1 » اكنون نوبت بحث در افعال ذات‌بارى تعالى است و اين سومين موضوع از مباحث الهيات است . بخش ذات و بخش صفات قبلًا بحث شد . پيش از آن‌كه وارد مسائل مربوط به فعل بارى بشويم يك نكته را بايد مطرح كنيم . ممكن است گفته شود كه مباحث الهيات منحصر است به مباحث مربوط به ذات و يا صفات بارى تعالى ، اما مباحث مربوط به فعل بارى از دايرهء الهيات بيرون است زيرا همه چيز فعل بارى است : زمين ، آسمان ، جماد ، نبات ، حيوان ، انسان ، جوهر ، عرض . هر علمى دربارهء هر موضوعى كه بحث مىكند دربارهء فعلى از افعال بارى ، به جست‌وجو مىپردازد و اگر فلسفهء الهى نيز كاوش در افعال بارى را جز قلمرو خود بداند ، اولًا لازم مىآيد همهء علوم را جزء فلسفه الهى بدانيم ، ثانياً با توجه به اين كه در ساير علوم دربارهء افعال بارى بحث مىشود بحث در اين‌جا زايد است . جواب اين است كه كاوش فلسفى دربارهء آفرينش و فعل بارى با كاوش‌هاى علمى در اين باره متفاوت است . فلسفهء الهى ، آفرينش را كه فعل بارى است از آن جهت موضوع بحث خود قرار مىدهد كه فعل بارى است يعنى از آن جهت كه به ذات بارى انتساب دارد و مىتواند از حيث انتساب به ذات بارى احكامى براى آن كشف كند . فلسفه به تعيين احكامى براى آفرينش مىپردازد كه با توجه به آفريده بودن آن مىتواند آن‌ها را اكتشاف نمايد . در فلسفهء الهى از ذات بارى بر افعال بارى استدلال مىشود ، قهراً همان جهاتى مورد بحث واقع مىشود كه از انتساب جهان به ذات بارى قابل ادراك كردن و فهميدن است . و اما علوم كه هر يك فعلى از افعال را موضوع خود قرار مىدهد دربارهء ذات فعل بارى بحث مىكنند قطع نظر از ارتباط و انتساب اين ذوات با ذات بارى ، يعنى با قطع نظر از جنبهء

--> ( 1 ) . چنان‌كه در مقاله 9 تذكر داديم . .